görsel Kısa Bir Tarih: Radyo Tiyatrosu

Daha öncesine ait erken ve primitif örnekleri olmakla birlikte; 15 Şubat 1924 tarihi, radyo oyunlarının başlangıç tarihi olarak kabul edilir. Bu tarihte küresel anlamda ilk orijinal radyo oyunu olan “A Comedy of Danger“, Londra Radyosu’nda yayımlanmıştır. Bu, dünya tarihindeki ilk orijinal radyo oyunudur [1].

“Arkası Yarın” türü radyo programları ise beklenilenin aksine radyoda doğmamıştır. Güneydoğu Belçika’daki Arden bölgesinde çeşitli vardiyalarda işe gidip gelen kömür işçilerini oyalamak ve eğlendirmek amacıyla banliyö trenlerinde tiyatro aktör ve aktrislerinin canlı olarak seslendirdiği bazı oyunlar, trenin hoparlörlerinden vagonlardaki işçilere dinletilirmiş. Ancak uzun oyunlar madenci köylerinden yakındaki ocaklara giden işçilerin yolculuk süreleri için uzun olunca oyunları farklı sürelere bölerek bölüm bölüm yayınlamaya başlamış. Bu eğlence kısa süre içinde işçilerin büyük beğenisini kazanınca bunu radyo yoluyla bütün ülkeye yayma fikri doğmuş ve ardından da Arkası Yarın bir radyo klasiği olacağı yolculuğuna başlamıştır [2].

Radyo tiyatrosu mu? Radyo oyunu mu?

Radyo tiyatrosu ve radyo oyunu arasında söylemden başka fark yoktur. Ancak çok detaya girmek gerekirse “tiyatro” kelimesi Yunanca “theatron” yani “seyir yeri” anlamına geldiğinden radyoya uyarlanan edebiyat eserleri için “radyo oyunu” ifadesi daha doğrudur. Ancak her iki kullanım da yaygın şekilde kullanılmaktadır.

Tiyatro ile radyo tiyatrosu arasındaki fark?

Burada bilinmesi gereken şey; radyo tiyatrosunun veya oyununun; tiyatronun radyoya taşınmış biçimi demek olmadığıdır. Bazı tiyatro oyunları; sahneye mikrofon konup taş plaklara kaydedilerek radyoda dinleyiciye sunulsa da böylesi ürünler de radyo tiyatrosu olarak değerlendirilmez. Radyo tiyatrosu; bir oyun, roman ya da öykünün ya da tümüyle radyo tiyatrosu olarak yazılmış özgün bir eserin stüdyoda, ses ve müzik efektleri eşliğinde yeniden üretilmesiyle ortaya çıkan radyo programlarıdır. Yani radyo tiyatrosu, kendine özgü bir sanat dalıdır [3].

Tiyatro ile radyo tiyatrosu arasındaki en önemli fark: tiyatronun; zaman ve mekanla sınırlı olmasıdır. Ancak radyo tiyatrosunda dinleyici dinlediği eserin dekorunu kendi zevkine ve hayal gücünün genişliğine göre istediği gibi çizer [4]. Bu nedenle de düş gücünün geliştirilmesinde en önemli araçlardan biridir.

Ayrıca radyo tiyatrosunun fonetik bir dramatik sanat oluşu; seslendirmenin, radyo oyununun tek anlatım aracı olması ve dinleyicinin sadece kulağına hitap etmesi de radyo tiyatrosunu tiyatrodan ayıran özelliklerdir.

Kaynaklar:

[1] Nalça, Kıvanç. (2009). Dünya Tarihinin İlk Radyo Oyunları, Sistem Yayıncılık, İstanbul, s.18.

[2] http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/93617.asp

[3] Çankaya, Özden. (1997). Radyo Oyunu ya da Düşler Dünyası” İletişim Broadcast Aylık Radyo-TV ve Sinema Teknolojisi Dergisi, Sayı: 9, s.112.

[4] Çobanoğlu, Fazıl Hayati. (1964). Radyo Tiyatrosu ve Piyes (Radyofonik Piyes Yazma Tekniği, Bir Konuyu Mikrofona Uyarlama, Guguklu Saat, Radyofonik Komedi), Mikrofon Yayınları, İstanbul, 1964, s.42.

Bir Cevap Yazın