görsel Venedik İçin En Kapsamlı Gezi Rehberi

Venedik İtalya’nın kuzeydoğusunda yer alan Veneto bölgesinin başkenti ve önemli bir liman kenti. Balçık üzerine kurulu olup birbirine kanallarla bağlı 118 adacık ve 150 kanaldan oluşuyor. Adriyatik Denizi’nde yaşanan gelgit nedeniyle yıl içerisinde adacıkların sayısı değişebiliyor.

Venedik 5

Şehir; MS 5. yüzyılda karadan ve denizden gelen Liguryalılar, Troyalılar ve Balkanlardan göçenler tarafından, düşmanların baskınlarından korunmak için, toprakların büyük bölümü bataklık karakteri gösteren laguna bölgesine (Kuzeydoğu İtalya), milyonlarca ardıç ağacından kazığın birbirine çok yakın şekilde ve sert zemine ulaşana kadar çakılması ile kurulmuş. Balçık altında oksijen olmadığından yüzyıllarca sağlam kalan kazıklar, bina yapımında ve ayrıca denizde yön bulmak amacıyla da kullanılmış.

Kentin doğum tarihi 25 Mart 421 olarak kabul ediliyor. İdari şekli -yönetimi soylu sınıfın üstlendiği- cumhuriyet olduğundan “La Republica Serenissima” (En Yüce Cumhuriyet) olarak da anılıyor.

Venedik San Marco, San Polo, Dorsoduro, Santa Croce, Cannaregio ve Castello olmak üzere 6 bölgeye (ilçeye) ayrılıyor. Ulaşım ağırlıklı olarak Büyük Kanal’dan sağlanıyor. Bölgelere göre görmeniz gereken yerler ise şöyle:

(1) San Marco Bölgesi

Venedik 19

San Marco Bölgesi; Venedik’e gelen turistlerin ilk, hatta bazen tek uğrak yeri. Bu bölgede gezmeniz gereken yerlerin başında San Marko Meydanı geliyor. San Marko Meydanı; Venedik tarihi boyunca en büyük karnavalların, festivallerin, törenlerin ve politik olayların merkezi olmuş. Turistlerin ilk uğrak yeri. Burada görmeniz gereken öncelikli yapılar şöyle:

San Marco Bazilikası

Yunan haçı biçiminde bir plan üzerine inşa edilen 5 kubbeli bu Bazilika, Bizans mimarisinin muhteşem örneklerinden biri. Bazilika’nın dış mekanında 1204’te Konstantinopolis (İstanbul)’ten getirilen ünlü “Quadriga” (Dörtlü) adlı, bronzdan yapılmış dört muhteşem at heykelinin kopyası bulunuyor. At heykellerinin orijinalleri ve ayrıca yine Konstantinopolis’ten getirilen “Nikopolisli Madonna” ikonası Bazilika Müzesi’nde bulunuyor. Bunun yanında meydanda bulunan “San Marco” ve “San Teodoro” sütunları da I. Haçlı Seferi sırasında Konstantinopolis’ten kaçırılmış.

Palazzo Ducale (Dükalık Sarayı)

San Marko Meydanı’nın bir diğer göze çarpan yapı Palazzo Ducale (Dükalık Sarayı). Bir zamanlar Venedikli yöneticilerin ikametgahı ve devlet dairesi olarak gotik tarzda inşa edilmiş. Yıllar içinde çıkan yangınlar sonrasında da defalarca yenilenmiş. 1923’ten bu yana ise müze olarak kullanılıyor.

Aziz Mark Çan Kulesi (Le Campane Di San Marco)

San Marko Meydanı’nda bulunan Çan Kulesi, 1902’de çöken çan kulesinin yerine inşa edilmiş. Yapımı 10 yıl kadar sürdüğünden ancak 25 Nisan 1912 tarihinde açılmış. 25 Nisan aynı zamanda Venedik’in Koruyucu Aziz’i olan St. Mark’ı anma günü. Kule 98.6 metre yüksekliğinde. Tepesinde, kanatları rüzgara göre yön değiştiren altın bir melek bulunuyor. Kulenin tepesine asansörle çıkılabiliyor ve içeride toplam 5 tane çan var.

Eskiden Venedik’te bu Kule (ve diğer kuleler) sadece saati belirtmek ve insanları dine çağırmak için değil, gemiler için deniz feneri olarak ve ayrıca üzerine kaplanan yansıtıcı kağıtlarla yangınları haber vermesi için de kullanılıyormuş. Hatta Kulenin tepesinde “guardie del fogo (yangın muhafızları)” görev yapıyormuş.

Saat Kulesi (Torre dell’Orologio)

San Marko Meydanı’nda bulunan bir diğer güzel yapı, Saat Kulesi (Torre dell’Orologio). Bu kule, Rönesans’tan kalma en ünlü eserlerden biri.

Ahlar Köprüsü (Ponte dei Sospiri)

Aşağıdaki fotoğrafta görünen köprü. Türkçe’de “Son Bakış” veya “Ahlar Köprüsü” olarak biliniyor. Köprünün solu Adliye, sağı hapishane. Mahkumlar Adliye’den hapishaneye götürülürken bu köprüden yürütülürmüş ki son kez Venedik’in güzelliğine baksın ve bu güzelliği bir daha göremeyeceği için pişman olsun diye… Köprüyle ilgili inanılan bir rivayet ise şöyle: Tam bu köprünün altından geçerken Kilisenin çanları çalar ve siz de sevgilinizi öperseniz, her dileğiniz gerçek olurmuş…

Venedik 3

San Marco’da Gondol Turu

Venedik’te gondol turu yapabileceğiniz en uygun yer San Marco Bölgesi‘ymiş. Zaten rehberler de gondol turunu bu bölgede ayarlıyorlar. Venedik’in keyfini çıkarmak için en iyi seçenek diyebiliriz. Gerçi bazı kanallarda lağım ve yosun kokusu biraz rahatsız edici olabiliyor ama balçık üzerinde yıllanmış evlerin güzelliğini seyretmenin keyfi oldukça güzel. Tur fiyatları gondol başına 80 €. Gondola en fazla 6 kişi binebiliyor. Bu şekilde fiyatı 6’ya böldüğünüzden cep yakmıyor 🙂

Peki San Marco Bölgesinde başka neler var?

Çok güzel restoranlar ve cafeler var. Özellikle akşamları güzel bir müzik eşliğinde bir şeyler içelim derseniz de uygun bir adres. Ancak meydandaki restoranlar diğer sokakdakilere nazaran daha pahalı. Örneğin; bir kahve 12-15 € 🙂

Venedik 11

Bir de restoran önerisinde bulunalım. Porsiyonları küçük ama “Trattoria Rivetta” isimli restoranın yemekleri ve özellikle deniz ürünlü makarnasını tavsiye ederim. Fiyatları da uygun. Mekan küçük, ancak restoran sahipleri  samimi ve sıcak insanlar.

Venedik 9

(2) San Polo Bölgesi

Burası geçmişten günümüze Venedik’in en önemli ticaret merkezi olan bölge. Bugün eskisi kadar baharat ve ipek satan dükkanlar kalmamış ancak halen ticaretin en yoğun olduğu yer burasıymış. Bu bölgede gezmeniz gereken yerlerin başında Rialto Pazarları geliyor. Bu pazarlar; Taze balık ve deniz ürünlerinin yanında pek çok ürünün satıldığı tarihi pazarlar olarak yıllardır kuruluyor. Turistlerden uzaklaşıp daha yöresel bir yiyecek pazarına gitmek isterseniz de Aliani (Casa del Parmigiano)‘ye gidin (Adres: Erberia Rialto). 

San Polo Bölgesinde gezmeniz gereken bir diğer yer ise “Rialto Köprüsü”. Venedik’in önemli simgelerinden birisi olan bu köprü, Büyük Kanal manzarasına sahip.

San Polo Bölgesinde çok sayıda tarihi kilise de bulunuyor. Gezmek isteyenler için bu kiliselerden bazıları şöyle:

San Polo Kilisesi: 9. yüzyılda inşa edilen bu kilise, 19. yüzyılda Neo-Klasik tarzda yenilenmiştir. Gotik taçkapısı ve Romanesk aslan figürleriyle dikkat çekmektedir.

San Giacomo dell’Orio Kilisesi: 9. yüzyılda inşa edilmiş ve 1225 yılında yenilenmiştir. İsminde bulunan “dell’Orio” kelimesinin kilisenin yanında bulunan defne ağacından geldiği düşünülmektedir. Gemi omurgası şeklindeki çatısı ve sütunları; Gotik tarzdadır.

Santa Maria Gloriose dei Frari Kilisesi: 1250-1338 yılında inşa edilmiştir. İçeride Tiziano ve Giovanni Bellini’nin eserleri, ayrıca Donatello’nun bir heykeli ve grandioso mezarları bulunur.

San Rocco Kilisesi: İçeride Tintoretto’nun, San Rocco’nun hayatını betimlediği freskler bulunur.

San Pantolon Kilisesi: Bu Kilisenin özelliği iç tavan freskleridir. Bu fresklerde yani sadece tavan resimlerinde 40 sahne betimlenir. Resimler koyu renkli ve huşu andırır. Bu tavanın hayranları, bu tavan resminin dünyada yaratılan en büyük çalışma olduğunu iddia ederler.

Ve Scuola Grande di San Rocco Müzesi… Giriş katında Tintoretto’nun Meryem’in hayatından sahneler içeren eserleri, üst katta ise eski ve yeni ahitten sahneler, resimlerin altında heykeltraş Francesco Pianta tarafından yapılan oymalar, ayrıca Tiziano’nun ünlü “Meryem’e Müjde” ve Çarmıha Geriliş” eserleri bulunmaktadır.

(3) Dorsoduro Bölgesi

Bu bölge, sağlam bir toprakaltı tabakası üzerine inşa edildiğinden, bölgenin adı “sağlam omurga” anlamına geliyor. Bu bölgeye geçersiniz görmeniz gereken yerlerden birisi “Ponte Dei Pugni Köprüsü”. Evet, Venedik’te bu gibi köprülerden çok var. Ancak Ponte Dei Pugni Köprüsü’nün tarihi bir önemi var. Antik çağlarda Venedik’in doğusunda “Castellani”ler, kentin batısında “Nicolotti”ler yaşıyormuş. Bu iki grup sürekli olarak birbirleri ile rakip ve mücadele halinde olmuşlar ve bu mücadeleler genellikle Ponte Dei Pugni Köprüsü’nde geçmiş. Mücadelede rakibini yenen köprüden aşağı suya atarmış. Ancak bu mücadeleler tehlikeli boyutlara ulaşması nedeniyle 1705’te yasaklanmış. Köprü, geçmişte yaşanan bu mücadeleleri simgelemesi açısından önemini hala koruyor.

Bu bölgede uğrayabileceğiniz yerlerden bir diğeri Campo Santa Margherita”. Burası Venedik’teki en geniş meydanlardan birisi. Venedik Üniversite’si öğrencilerinin en uğrak yeri. Venedik’te üniversite okumak nasıl, görmek isteyenler olabilir…

Dorsoduro Bölgesi’nden bir Bazilika önermeden de olmaz. Bölgenin en büyük ve tarihi bazilikası: Santa Maria della Salute Bazilikası. 1630 yılında kentin veba salgınından kurtulması için Meryem Ana’ya ithafen yapılmıştır. Her yıl kasım ayında mumlar yakarak bu veba salgını halen anılmaktadır. Barok tarzda inşa edilen bu Kilise, bölgenin en etkileyici yapısıdır. Kiliseyi inşa eden Baldassare Longhena, Kilisenin yapımına 32 yaşında başlamış ve ölene kadar da bu Kilisenin yapımı ile uğraşmıştır.

(4) Santa Croce Bölgesi

Bu bölgede görmeniz gereken yerlerden ilki elbette “Fondaco deli Turchi”. İsminden de anlaşılacağı üzere bu yapının bizi ilgilendiren bir tarafı var 🙂 Bina; 17. ve 19. yüzyıllar arasında Türk tüccarlar için ambar olarak kullanılan ancak bugün Doğa Tarihi Müzesi olarak kullanılmış. Binanın dış mimarisi kadar iç detayları da dikkat çekici.

Santa Croce Bölgesinde gezebileceğiniz bir diğer yapı: Ca’Pesaro”. Barok tarzda inşa edilmiş bir saray. İçerisinde sanat galerisi ve Doğu Müzesi yer alıyor. Ayrıca burada kalırsanız da, Barok tarzda Kilise olarak inşa edilen ancak günümüzde konser alanı olarak kullanılan “San Stae”ye de bakmayı ihmal etmeyin. Belki güzel bir konsere denk gelirsiniz. 

(5) Cannaregio Bölgesi

Bu bölgede gezebileceğiniz yerlerden birisi, “Salizzada S. Giovanni Grisostomo, 5778” adresinde bulunan Rizzo Pazarı”. Bölgenin en ünlü yiyecek pazarı olan bu pazar oldukça otantik. Bölgede ayrıca İtalyan barok mimarisinin önemli örneklerinden birisi olan San Marcuola Kilisesi ve İtalyan Gotik mimarisinin örneklerinden birisi olanMadonna dell’Orto Kilisesi gezilebilir. Her iki kilise de hem dış mimarisi ve hem iç mimarisi ile gezilmeye değer.

(6) Castello Bölgesi

Bu bölgede de geleneksel pazarlarının dışında iki Kilise önerilebilir: Birisi; Campo San Zaccaria adresinde bulunan ve Gotik ve klasik Rönesans mimarisinin önemli örneklerinden birisi olan “San Zaccaria Kilisesi”. Hem yanında bir de manastır var. Bir diğeri Campiello del Piovan, 3790, 30122 Castello adresinde bulunan San Giovanni in Bragora Kilisesi.

Venedik’te Ulaşım

Venedikte ulaşım vaprettolarla veya karadan otobüslerle sağlanmaktadır. Ancak Venedik’te bir adresi bulmak zordur, çünkü evlerin numaraları sokağa göre değil, ilçelere göre numaralandırılmıştır. Bu nedenle gitmek istediğiniz adres, çok ünlü bir yere yakın değilse, Venedik Belediyesi’nin hazırladığı şehir haritasını kullanmanız gerekmektedir.

Venedik’ten Ne Alınır?

Hangisini alacağınıza karar veremeyeceğiniz kadar çok çeşidi olan “Venedik Maskesi” alınır. Bunun dışında alışveriş yapmak pek mantıklı olmayabilir. Fiyatlarla ilgili örnek vermek gerekirse; San Marco meydanından 4 €’ya aldığım anahtarlığın aynısı meydanın az ilerisindeki bir sokakta 3 €’ya, Roma’da ise 1 €’ya satılıyordu. Bu nedenle İtalya’da tek uğrak yeriniz Venedik değilse, burada alışveriş yapmanızı tavsiye etmem.

Venedik’te akşam hava karardıktan sonra iskele tarafında çanta ve cüzdan gibi eşyalar satan işportacılar ortaya çıkıyor. İyi pazarlık yaparsanız 25 € dedikleri bir çantayı 5 €’ya alabilirsiniz. Bunları da belki başka yerlerde daha ucuza bulmak mümkün değildir 🙂

Venedik’te Ne Yenir?

Uygun fiyatlı arayanlar için önerim: pizza veya makarna. Sokak aralarında bir sürü lezzetli pizza satan yer var. Pizzaları dilim şekilde alıp sokakta yemeği tercih ederseniz fiyatlar, masada oturup yemeye göre daha ucuz. Fiyata bakmayanlar için önerim: deniz ürünleri. Özellikle de “granceola (Venedik yengeci)” ve “sopa de pesse (yerel balık çorbası)”.

Tatlı olarak da elbette tiramisù. Geleneksel tiramisù’nun Venedik’ten çıktığı söylenir, ama Floransa’da buradakinden çok daha iyi tiramisù yaptıklarını da söylemek gerek. Sözcük anlamı “beni yukarı çek!” olan tiramisù’nun orjinali mascarpone peyniri, kedidili bisküvisi, kahve ve marsala ile yapılıyor.

Ayrıca, Venedik karnavalı zamanında orada olursanız da sadece karnaval süresince üretilen “frittelle” ve “galani” isimli tatlılardan yemenizi öneririm.

Venedik 4

Venedik’te Ne İçilir?

Elbette şarap içilir, ancak buraya özgü farklı içecekler tatmak istiyorsanız, “prosecco” dedikleri, tatlı şampanya türünde ünlü bir içecekleri var. Ancak -şampanyayı sevmediğimden de olabilir- pek beğendiğimi söyleyemem. Bir diğer ünlü içecekleri ise “lam brosko” dedikleri sodalı kırmızı şarap. Evde kırmızı şaraba soda katın ve şarabı nasıl ziyan ettiğinizi görün 🙂

Venedik Festivalleri

  1. Venedik Karnavalı (Carnevale di Venzia): 1162’de başlayan ve 1797’den itibaren sürekli olarak kutlanan Venedik Karnavalı, her sene genellikle şubat ayında, yaklaşık 3 milyon kişinin katılımıyla gerçekleşiyor. Karnaval, ortalama 40 gün sürüyor. 40 gün sürmesinin nedeni, Hz. İsa’nın yaptığı Büyük Perhiz’in (Lent) 40 gün sürmesi, yani 40 gün aç kalarak perhiz yapmasından geliyor. Hristiyanlar (geleneğe uyanlar) bu 40 gün süresince et ve et ürünleri yemiyorlar. Zaten karnaval kelimesi de Latince “carnem levare” (eti çıkarmak) sözünden geliyor. Karnavalda sokak şovları, yarışmalar, müzikler, tiyatrolar, kostümlü dans gösterileri yer alıyor. Karnavalın temeli, Pagan kültüründe baharı karşılamaya dayanıyor.
  2. Venedik Film Festivali: Ağustos sonu – Eylül başında gerçekleşiyor.
  3. San Marco Festivali: Festival genellikle 25 Nisan’da San Marco Bazilikası’nda başlıyor ve gondol yarışları ile devam ediyor. Erkekler eşlerine ve sevgililerine çiçek alıyor.
  4. Festa Medioevale del vino Soave Bianco Soave: Ortaçağ esintileri taşıyan bu festival, 5 Mayıs’ta başlıyor, geleneksel müzik ve tiyatro gösterileri yapılıyor.
  5. Vogalonga: Genellikle Mayıs ayında gerçekleşiyor ve 3.000’in üzerinde kişinin katıldığı bir kürek yarışı düzenleniyor. Yarış, San Marco’dan Burano’dan başlayıp Cannaregio’dan geçilerek Büyük kanal’da sona eriyor. Toplam 32 km yol yapılıyor.
  6. Serenissima: Haziran ayının ilk cumartesi günü gerçekleşiyor. Offshore Grand Prix motorboat yarışı
  7. Redentore Festivali: Temmuz’un 3. haftası yapılıyor. Dini öğeleri içerisinde barındıran bir festival. Gondol yarışları yapılır. Akşamları havai fişek gösterileri yapılıyor.
  8. Opera Festivali: Temmuz sonu – Eylül başında düzenleniyor.
  9. Venedik Maratonu: Ekim ayında düzenleniyor.
  10. Festa della Madonna della Salute: 1631 senesinden beri gerçekleştirilen bu festival, 21 Kasım’da yapılıyor. Gondollar ile Grand Canal’dan Santa Maria Bazilikası önünden geçiş yapılarak şükran sunuluyor.

Venedik 7

Venedik Adı ve Gondollar Neden Siyah? 

Öncelikle Venedik‘in eski adı “La Serenissima”dır ve anlamı “mutlu ve huzurlu yer”dir. Ancak eskiden (Orta Çağ’da ve öncesinde), Venedik, intiharların en çok yaşandığı yermiş. Ayrıca burada çok defa sayısız insanın öldüğü veba salgınları yaşanmış. Gondolların renginin siyah olmasının nedeni de; cenazelerin sürekli olarak gondollarla taşınmasından kaynaklanıyormuş. Gerçi bazı kaynaklarda gondolların siyaha boyanmasının Venedik’te 1562 yılında çıkan bir yasa ile başladığı yazmaktadır. Buna göre; Venedik’te eskiden insanların zenginliklerini gösterişli (hatta görgüsüz) bir şekilde gongollarını renk renk boyayarak göstermelerinin ardından, bunu engellemek amacıyla tüm gondolların siyaha boyanmasına karar verilmiştir. Ancak gondollar hangi nedenle siyaha boyanmış olursa olsun; intihar vakalarının çok yaşanması, veba salgınları ve halkın gösteriş merakı tarihsel kitaplarda ve belgesellerde anlatılan bir gerçektir.

Venedik 20

Venedik Maskesi

Venedik maskların çıkış noktası da yine rivayete göre bir veba salgını. İnsanlar hastalıklı görünümlerini gizlemek için pelerin, uzun eldiven ve mask kullanmışlar. Özellikle hüzünlü maskların sebebi buymuş. Veba salgınından yıllar sonra ise kumarhane ve geneleve gidenler yüzlerini gizlemek için yine mask kullanmaya başlamışlar. Güler yüzlü maskların sebebi de buymuş. Ancak 14. yüzyılın başlarında yaşanan ve gittikçe artan ahlaki çöküntü nedeniyle, 2 Şubat 1339’da kentte gece vakti maskla dolaşmak yasaklanmış. Klasik beyaz maskeye “bauta”, maskenin yanında siyah şapka (üç köşeli) ve siyah bir pelerin kullanılmasına “larva” deniliyor.

Venedik 21

Edebiyatta Venedik

Venedik’e gitmeden önce, Venedik’te geçen bir olayı, aşkı, yalnızlığı, cinayeti veya dostluğu anlatan bir kitap okumak isterseniz aşağıdakileri öneririm.

  • Venedik’te Aşk Varanasi’de Ölüm – Geoff Dyer
  • Venedik’te Ölüm – Thomas Mann
  • Venedik’te Bir Yahudi – Roberta Rich (Not: Kitap 1545 Venedik’inde geçiyor)
  • Aşk Kırgınları – Nedim Gürsel
  • “Kırmızı Ayakkabılar”, “Operada Cinayet”, “Medcezir” kitapları Venedik’te geçer – Donna Leon
  • Venedik’te Kimseyi Öpme – Dorit Zinn

Sanatta Venedik

Venedik sanatçılara da derin bir ilham kaynağı olmuştur. Örneğin Rus sanatçı Léon Bakst, 1909 yılında Venedik’e gittiğinde İtalyan baş ressamları Tiziano Vecellio (Titian) ve Jacobo Tintoretto’nun resimlerini, sarayları, kiliseleri, gondolları, köprüleri ve kanalları görür ve öylesine büyülenir ki Paris’e döndüğünde ilk işi o güne kadar yaptığı tüm resimleri yakmak olur. Çünkü Venedik’te gördüğü güzellikler karşısında yaptıklarının onların yanına bile yaklaşamadığını anlar.

Sinemada Venedik

Venedik’te çekilen film çok ama benim dikkat çekmek istediğim nokta: İtalyanların tarihlerine sahip çıkma konusunda ne kadar manyak olduklarını görmek için; Venedik’e gidip-geldikten sonra 1963 yapımı James Bond’un “Rusya’dan Sevgilerle” filmini izleyin. Filmin son sahnesinde bir Venedik görüntüsü göreceksiniz ve gördüğünüz bu görüntü ile gidip gördüğünüz Venedik arasında 50 küsür yılda gram değişiklik olmadığına şaşırıp kalacaksınız… 

Ayrıca çoğu sahnesi Venedik sokaklarında çekilen bir kaç film önerim de şöyle:

  • Yetenekli Bay Ripley: Patricia Highsmith’in romanın uyarlanan filmde Tom Ripley, arkadaşı Dickie’yi getirmek için İtalya’ya gidiyor ve Roma, Napoli, Venedik gibi birbirinden güzel şehrin sokaklarında geziniyorsunuz.
  • İtalyan İşi: Film, İtalya’nın Cenova, Trento ve Venedik şehirlerindeki birbirinden güzel sokaklarında geçiyor.
  • İngiliz Hasta: Film; Arezzo, Pienza, Venedik, Roma ve Siena’da geçiyor.

Venedik 14

Venedik 6

Venedik 15

Venedik 18

8 comments

  1. Çok güzel bir yazı. Ancak bir şeyi düzeltmek istedim; tira mi sú beni yukarı çekiniz demektir. Güzel yazılarınızı takip edeceğim. Kolay gelsin…

  2. Geri zekalı bir başka site “prosecco” ve “lam brosko”yu çok övdüğü için bizim de paramız boşuna gitti. Keşke daha önce sizin yazınızı okusaymışım. Güzel olmayan şeylerin reklamının yapılmasına uyuz oluyorum.

  3. Güzel, anlaşılır ve gereksiz detayları olmayan bir yazı olmuş tebrikler. Diğer sitelerde bloggerların kendi kişisel yaşamlarını okumaktan, almak istediğimiz bilgiyi alana kadar canımız çıkıyor.

Bir Cevap Yazın